ŞEYH MES‘UD TÜRBESİ

Şanlıurfa'daki türbelerin en eski tarihlisi olan bu yapı, aslında dört eyvanlı kapalı Selçuklu medrese­leri tarzında inşa edilmiş bir medrese yapısıdır. Doğudaki eyvanın alt kısmındaki odada Şeyh Mesut'un mezarı, eyvan içersinde de sandukası bulunmaktadır. Hoca Ahmet Yesevi'nin halifelerinden biri olduğu sanılmaktadır. Nişabur'dan Anadolu'ya gelerek halka İslamiyeti öğretmekle görevlendirilmiştir.

ŞEYH HAYAT el-HARRÂNİ .

Asıl adı, Hayat b.Kays b.Reccal b. Sultan el-Harrani'dir. Harran'da doğan şeyh, keramet sahibi mübarek birisi idi. Sultanlar bu zatı ziyaret eder, onunla görüşmekten şeref duyarlardı. Halep hükümdarı Nureddin Mahmud Zengi ve Eyyubi hükümdarı Salahaddin Eyyubi, şeyhin elini öpmüş ve duasını almışlardır.

Şeyh hayat el Harrani'nin türbesi ve camii Harran şehir surlarının dışında bulunur. 1195 tarihinde yaptırılan camii 1755 ve 1858 yıllarında iki kez restore edilmiştir.

  CABİR EL-ENSAR CAMİİ VE TÜRBESİ

Harran'ın 20 km . kuzeyindeki Cabir el-Ensar (Yardımcı) Köyünde Cabir b. Abdullah'a (Cabir el-Ensar) atfedilen bir türbe (meşhed) ve yanında yine O'nun adını taşıyan bir cami bulunmaktadır. Mihrap duvarı boyunca üç kubbe ile örtülü olan caminin doğusuna dördüncü kubbeli bir mekânla türbe eklenmiştir.

Cabir el-Ensar'ın hicretten 16 yıl önce (miladi 607) Medine'de doğduğu, 697 yılında yine Medine'de vefat ettiği kaynaklarda kayıtlıdır. Peygamber Efendimiz ile birlikte bir çok savaşa katılan, Hz. Peygamberin vefatından sonra Şam'ın fethinde bulunmuş ve savaş esnasında vücudunun bir parçası kopmuştur. Kopan parçanın gömüldüğü yere bu sahabaye olan saygıdan ötürü bir türbe ve bir camii yaptırılmıştır. 1992 yılında Vakıflar genel müdürlüğünce restore edilen camii ve türbe Şanlıurfa ve civar köylerden yoğun bir şekilde ziyaret edilmektedir.

İMAM BAKIR TÜRBESİ VE CAMİİ.

Harran'ı n 3 km. kuzeydoğusunda İmam Bakır Köyü'nde Oniki İmamdan beşincisi olan Ebu Ca‘fer İmam Muhammet Bakır'a atfedilen bir türbe ve bitişiğinde onun adını taşıyan bir camidir. Hz.Ömer zamanı nda (miladi 639'da) Urfa ve Harran'ın fethi savaşına katılan Ebu Ca‘fer İmam Muhammet'in kopan bir parmağının buraya gömülerek üzerine türbenin yapıldığı ve köye " İmam Bakır " adı verildiği söylenilmektedir. İmam Muhammet Bakır, 721 yılında vefat etmiş ve Medine'de Cennet-ül Baki Mezarlığı'na defnedilmiştir. Camii, yakı n zamanda tamir edilerek orijinalliğini kaybetmiştir.

  SEYYİD MAKSUD OĞLU SEYYİD HACI ALİ TÜRBESİ

Harran Kapı Mezarlığı içersinde yer alan bu türbe, halk arasında " Kral kızı " türbesi olarak ta­nınmakta ve bununla ilgili bir efsane anlatılmakta­dır. Kesme taş­lardan sekizgen planlı ve tek kubbeli ola­rak inşa edilmiştir. Kitabesinde şöyle yazılıdır: " Bu mezar, seyyidler seyyidi, iyilik ve gü­zellikler ba­bası, Seyyid Maksud oğlu Seyyid Hacı Ali'nindir. Allah'ın rahmetine kavuştuğu Rebiyülevvel 1003 (Kasım 1594) tarihinde burası bina edilmiştir. "

Türbede, Seyyid Ali'den başka 1876'da vefat eden Kadiri Şeyhi Hacı Mustafa Efendi, iki oğlu, bir kızı ve 1969'da vefat eden Şeyh Hüseyin'e ait olmak üzere toplam 6 mezar bulunmaktadır.

  NEBİH EFENDİ

Devrinin büyük evliyasından olan Nebih Efendi'nin Türbesi Bediüzzaman Mezarlığının batı tarafındadır. Halk arasında Nebi Efendi olarak tanınır. Aynı türbede Nebi Efendi'nin ayakucunda Şeyh Abdurrahman Efendi ve Kürt Hac Ali Efendi'nin mezarları bulunmaktadır. Bu türbe halk tarafından sürekli ziyaret edilmektedir. Mezar taşı üzerine sık sık kına yakılmakta ve boyanmakta olduğundan buradaki yazılar neredeyse okunamamaktadır.

Hicri 1203 şaban ayında, miladi Nisan 1789 senesinde vefat etmiştir. Kendisi büyük bir alim ve büyük bir evliyadır. Nakşibendî tarikatına mensuptur. Nebih Efendinin tekkesi Bıçakçı Meydanı yakınındaki Nabi Sokak'taydı. Uzun müddet ev olarak kullanılan bu tekke, son zamanlarda bir hayır sahibi tarafından Kur'an-ı Kerim kursu olarak düzenlenmiştir. Nebih Efendi'nin Türbesinin dışarısında ve kuzey tarafında ise oğlunun mezarı bulunmaktadır. Bu mezar Nebih Efendi'nin mezarı gibi boyanmamıştır. Babası gibi şeyh olup olmadığı bilinmemektedir. Babasından bir şeyler almış olmalıdır. Mezarının gösterişsiz olmasının sebebi, kendisinden sonra iki kişiyi daha defnetmeleridir.

  ŞEYH DEDE OSMAN AVNİ

  Devrinin en büyük Kadiri Şeyhi, büyük mutasavvıf, Allah dostu Seyyid Şeyh Dede Osman Avni (K.S) hazretlerinin kabri, Mevlidi-i Halil Camii avlusu içindeki kendi türbesindedir. Türbenin üzerindeki kitabede şunlar yazılıdır: “Burası bütün evliyanın sultanı Ğavsül-a'zam hazreti Abdulkadir Geylani hazretlerinin pak dergâhlarıdır” Türbenin içinde bulunan mezardan Dede Osman Avni (K.S) Efendinin mezarı hemen öndedir. Mezarın baş dikmesindeki kitabeden anlaşıldığı kadarıyla; Dede Osman Avni Efendi Peygamber soyundan gelmektedir. 1883 senesinin Kasım ayında vefat etmiştir. Dede Osman Avni Efendi devamlı Mevlidi Halil Camii'nde oturmuş ve orada hizmetini yapmıştır. Kendisinin tesbihi, cübbesi ve bıraktığı bazı eşyalar hala caminin ziyaret girişi yanındaki bir odada korunmaktadır. Hakkında çok sayıda keramet söylenen bir Allah dostudur. Türbesi içinde kadiri tarikatına mensup 10 kişinin daha kabri bulunmaktadır. Bunlardan ikişer kişi üst üste defnedilmiştir. Böylece sekiz mezar bulunmaktadır. Dede Osman Avni Efendi'nin kendisinden sonra yerine geçecek bir evladı olmadığını, 70 sene Kadiri Tarikat'ına şeyhlik yaptığını kendinden sonra tarikatın hizmetini yapan Hafız Halil Efendi yazmıştır. Dede Osman Avni Efendi buna göre; 100 yıl kadar yaşamıştır.

ŞAZELİ ALİ DEDE (ölm.1651'den sonra)

Şazeli Ali Dede 17.yy.' Urfa'da yaşamış Şazeli Tarikatı Şeyhidir. Halilürrahman kabristanındaki türbe içindeki bir pakette Osmanlı Padişahlarından IV. Murat'ın 1639 Bağdad Seferine giderken, Şazeli Ali Dede'ye misafir olduğu ve padişahın Ali Dede'ye ihsanlarda bulunduğu yazılıdır. Ali Dede Afrika'dan İstanbul'a gitmiş ve Erenköy'e yerleşmiştir. Daha sonra Urfa'ya gelip Halilürrahman civarına yerleşmiş ve tekke açmıştır. Padişahın verdiği beraata göre Afrika'da yaşayan Şazeli Tarikatı kurucusu Şazeli Hasan Dede evlatlarındandır. Padişah IV. Murat, Ali Dede'nin müracaatı üzerine Karaköprü Köyünü Ali Dede'ye bağışlamıştır. Beratın altında devrin büyük devlet adamlarının ismi yer almaktadır. Beratta geçen Mehmet Paşa, Sadrazam Gürcü Mehmet Paşa'dır. Şazeli Ali Dede'nin evlatları yakın zamana kadar hala şeyhliğe devam etmişlerdir. 

ŞEYH MÜSLÜM HAFIZ (1884–1958)

Devrinin büyük alim ve evliyası ve hafızıdır. Nakşibendi Halifesidir. Tam olarak Nakşibendî tarikatının Halıdiye koluna mensuptur. Kendisi Kerküklü Şeyh Abdurrahman Efendinin Halifesidir. Türbesi Harrankapı Kabristanındadır. 1958 yılında vefat etti. 9-10 yaşlarında Kur'an-ı Kerimi ezberlemiş ve Hasan Padişah Camii'nde mukabele okumuştur.